Huiskamer-olla's

Foto 1: Drie huiskamer-olla's

Het onderwerp heeft niet zo veel met de volkstuin van doen, maar wel met planten waar ik van hoop te oogsten. Het is een handige knutsel voor planten in een pot; in mijn geval voor peperplanten op het werk.

Aanleiding

In bijlage Sir Edmund van De Volkskrant, schreef Rolf Hut [1] in het voorjaar van 2014 een leuk artikel over het zelf maken van olla's met behulp van terracotta bloempotten. Olla betekent 'pot' in het Spaans. Vanwege de Spaanse herkomst spreek je het uit als 'ojja'. Rolf hut maakte een opstelling waarmee hij kruidenplanten in een bak buiten, water geeft via terracotta potjes. Het water komt uit een voorraadvat en bedient via slangetjes meerdere olla's. Ik weet dat hij ook nog de vlotterkraan van een spoelbak gebruikt voor zijn oplossing. Dat artikel van Rolf Hut leidde er toe dat ik het een en ander over olla's ben gaan lezen.

Olla's

Olla's zijn een eeuwenoude techniek om in droge gebieden heel langzaam water te doseren aan planten. Zie onder andere een artikel van het Permaculture Research Institute (Engelstalig, maar met leuke foto's). [2] Echte olla's zijn, zoals je in het artikel ziet, gemaakt van terracotta en hebben een buikfles- of courgettevorm. Ollas worden ingegraven in de grond en er worden planten omheen gezet. Door steeds een olla te vullen met water (met deksel of steen op opening tegen vuil en ongedierte), wordt dit water langzaam door de wand van de pot afgegeven aan de bodem en de planten; planten die vaak hun wortels om de pot heen laten groeien en zo het water direct opnemen. Hiermee wordt veel water bespaard en krijgt onkruid minder kansen omdat de bovenlaag van de grond droog blijft. Echte olla's zijn te koop in het westen, maar heel erg duur; enkele tientallen euro's per stuk.

Hobbyisten hebben geleerd dat je veel goedkoper olla's kan maken van twee tegen elkaar gelijmde terracotta bloempotten. Er zijn op het Internet honderden instructies te vinden hoe je dat moet doen. Rolf Hut heeft zijn systeem gebouwd op basis van zulke instructies en wat eigen inventiviteit.

Huiskamer-olla

Ik beschrijf hier hoe ik een aantal olla's maakte, elk van één terracotta pot, voor gebruik met kamerplanten. Met twee aan elkaar gelijmde potjes zouden mijn olla's niet in de bloempot passen. Mijn olla's gebruiken een omgekeerde PET-fles gevuld met water als voorraadvat. Deze fles houdt het waterniveau in de olla constant, tot de fles leeg is natuurlijk. Daarna geeft de olla nog een tijdje water af tot ook daarin het water op is. Dan blijft de grond nog enige tijd vochtig. Ik pas de olla's succesvol toe op het werk om peperplanten constant in vochtige aarde te houden, waarbij ik ongeveer eens in de drie weken de aarde begiet, de olla vul en dan een volle fles plaats. Het is geen mooie opstelling om te zien. Met een mooie waterfles of door de fles in een mooie koker te stoppen (helpt vast ook tegen algengroei) is het misschien in de huiskamer ook toepasbaar.

Benodigdheden voor één huiskamer-olla

  • Terracotta pot met een bovendiameter van 8,5 tot 9 cm (op een na kleinste in meeste tuincentra)

  • Kunststof deksel dat ongeveer op (niet over) de terracotta pot past (denk aan bekend pindakaasmerk of huismerk klaverhoning van bekende grootgrutter)

  • Ca 3 cm PVC afvoerbuis met diameter van 5 cm

  • Tape dat enigszins vocht kan verdragen (scheurbaar Tesa-tape werkte bij mij goed)

  • Pure cement

  • Zaag

  • Boor voor maken cirkelgat in deksel (voor buis) en een boor van ca 8 tot 10 mm voor gat in dop fles

Maken

Duurt 3 dagen voor het af is. Vergeef me dat ik geen plaatjes heb van tussenstappen. Ik bedacht pas om alles te beschrijven toen het al af was. Het kost veel minder tijd per olla als je er meerdere tegelijk maakt.

Dag 1

Spoel de pot kort met water uit om die een beetje met water te laten volzuigen. Dit voorkomt dat de cement straks onmiddellijk uitdroogt doordat alle water uit de cement direct de pot in trekt. Plak het gaatje in de terracotta pot aan onderkant af met tape. Maak wat cement aan met water tot een brei en giet een klodder daarvan in de binnenkant van de pot op het gaatje, zodat het verstopt. Duw eventueel wat aan met een vinger.

Zaag ca 3 cm van de afvoerbuis af en verwijder de vezels op zaagvlag met grof schuurpapier, Boor een gat in het plastic deksel, zo groot dat de afvoerbuis er net doorheen past. Er mag best een millimeter ruimte over zijn. [3] Ik boor dat gat door het deksel 'ondersteboven' op een houtblok te leggen en met mijn schoenen in te klemmen. Mijn evenwicht bewarend, boor ik dan met een best hoog toerental - is pro-tip van mij om scheuren in het deksel te voorkomen - het gat. Met kinderen erbij is dit een slecht voorbeeld. Leg het deksel rechtop op een vlakke ondergrond (zoals het op de pot zat) en steek de PVC buis erdoor. De buis rust nu op de ondergrond. Plak met stukjes tape de buis redelijk waterdicht vast aan het deksel. Er mag straks niet te veel cement langs kunnen sijpelen en het moet stevig genoeg vastzitten om het gewicht van enkele tientallen grammen natte cement te kunnen dragen. Keer het geheel nu om. Er is nu een gootje tussen de rand van het deksel en de PVC-buis. Maak nu iets dunnere cement aan en vul daarmee dat gootje zo vol mogelijk. Als er een beetje cement doorsijpelt is dat niet erg. Als het maar niet leegloopt. Wacht tot het cement zo stevig is geworden dat je geen zorgen meer hebt wat betreft doorsijpelen. Dat duurt enkele uren. Bewaar dit dan, samen met het potje, in een met plastic afgedekte omgeving, zodat het niet te snel uitdroogt. Het uitharden van cement is immers een chemisch proces dat het beste werkt in vochtige omstandigheden.

Dag 2

Spoel de pot nog een keer met water om de terracotta te bevochtigen. Verwijder voorzichtig de tape die deksel en PVC-buis verbond en ook de tape onder de pot. Voorzichtig, want de cement is nog niet volledig uitgehard. Zet het deksel met het gootje naar boven op de terracotta pot. Plak nu met tape de rand tussen het deksel en de pot goed af met tape. Gebruik best één stuk tape. Zorg vooral dat het deksel horizontaal zit. Maak een beetje gietbare cement aan en giet dat door de buis in de pot. Te veel cement kan straks wat geknoei geven bij keren, maar dat is niet erg. Keer de pot nu snel om en zet het op een vlakke ondergrond. De pot staat nu dus ondersteboven op het deksel. De cement vloeit nu over de oude bovenkant van de deksel naar de kier die je hebt afgetapet. De cement gaat het deksel hechten aan de pot. Dat hoeft niet volledig waterdicht te worden. Het waterniveau blijft straks immers onder de rand van de terracotta pot. De cement die je nu goot, maakt ook de laatste gaatjes dicht rond het gaatje in de pot. Je kan nu eventueel nog een beetje dunne cement op het gaatje gieten aan de onderkant van de pot. Zet de pot nu weer heel voorzichtig onder plastic om een etmaal uit te harden.

Dag 3

Verwijder voorzichtig de tape en laat het geheel rustig verder uitharden en drogen. Het hoeft niet uit te drogen. Boor met een houtboor van ca 8 mm een gat in de plastic dop van een petfles van een halve liter. Ook dit doe ik op een houtblok, met dop ingeklemd tussen mijn schoenen, en mijn evenwicht bewarend. Ook dit kan met bijvoorbeeld een hete spijker of zo. Wanneer de cement volledig uitgehard en redelijk gedroogd, kan je de olla testen door deze op een schotel te zetten en tot onder te potrand te vullen met water. Na een minuut zie je de buitenkant vochtig worden en na ca 5 minuten is de volledige pot verzadigd met water. Na enige tijd verschijnen er wat 'zweetdruppels' aan de buitenkant. Na een uur mag er een heel klein beetje water op het schoteltje liggen. Wacht nog een paar uur om zeker te zijn dat de olla niet te veel water afgeeft omdat het oude bodemgaatje niet voldoende afgedicht is. Keer de olla om, om het meeste water er uit te laten lopen. Spoel een beetje uit en schud water er uit. De olla is klaar.

Experimenten

Op foto 2 zie je een experiment met een van mijn laatste olla's. Het toont een droge olla direct nadat deze is gevuld met water tot net onder de rand van de terracotta pot, en dan daarna de situatie na 1, 2, 3, 4 en 5 minuten. Je ziet hoe de terracotta steeds vochtiger wordt en na vijf minuten verzadigd is.

Foto 2: Verzadigd raken terracotta na vullen olla met water

Op foto 3 zie je m'n eerste olla in een testopstelling, om te kijken hoeveel water er wordt afgegeven. Later is de olla in een bloempot met aarde begraven, waarin wat peperplanten zijn geplant. De foto toont de situatie na enkele uren. Er is een beetje water uit de olla gesijpeld, dat een klein plasje heeft gevormd op het bord.

Foto 3: Testopstelling

Planten

Vul een bloempot met potgrond. Begraaf de olla in de potgrond, zodanig dat de rand gelijk ligt met de aarde. Plaats hierbij alvast een lege petfles omgekeerd in de PVC-buis om te voorkomen dat er potgrond in de olla valt. Bij één plant kan je de olla een beetje aan de rand zetten zodat de plant ruimte krijgt voor de wortels; bij meerdere plantjes misschien in het midden? Plant je plant in de bloempot. Vul de olla nu met water tot bijna aan de rand. Vul de petfles met water en draai de doorboorde dop er op. Houd het gat dicht met een vinger en plaats de fles snel ondersteboven in de PVC-buis. De fles houdt nu, mits er water in staat, het waterniveau in de olla op niveau. Klaar. Foto 4 toont een bloempot met olla en (lege) PET-fles, klaar om mee te nemen naar het werk.

Foto 4: Olla in bloempot met cayennepeperplant.

Mogelijke verbeteringen

Met een herbruikbare gietmal van siliconen zou het beton kunnen worden gegoten om de kunststof buis om zo een schijf van beton te vormen. Deze kan na enig uitharden al met verse cement vast worden gezet aan een omgekeerde pot. Dat spaart een lelijk kunststof deksel uit en spaart een dag wachten, maar het maken van een gietvorm is dan weer veel werk. Mogelijk kan met een siliconen cylinder bij het gieten ook de afvoerbuis achterwege kunnen blijven, zodat alleen terracotta en beton overblijft.

[1]@rolfhut
[2]http://permaculturenews.org/2010/09/16/ollas-unglazed-clay-pots-for-garden-irrigation/
[3]Je kan hier ook een mes voor gebruiken dat je boven een gasvlam steeds verhit. Het gat wordt dan niet mooi rond, maar wat maakt het, je ziet het later toch niet.